kỹ nghệ luyện gà chọi chiến

Kỹ nghệ luyện gà chọi chiến để du xuân, chơi hội

Một miếng kê quyền đẹp mắt. (Ảnh minh họa. Nguồn: Internet)

Vừa vào sới, “võ sĩ” Bạch nhạn lao tới xông phi, đạp vào ngực làm Ô tía loạng choạng. Không để đối phương kịp hoàn hồn, Bạch nhạn lại tấn công, “buông” liền ba “quả” nữa…
 
Cả sới hò reo, vỗ tay ầm ầm, khen chú gà thiện chiến. Chủ của Bạch nhạn thì hả hê lắm bởi “lính” của mình đã “đền đáp” công sức cả năm trời chăm bẵm, huấn luyện.

“Kê quyền” so tài

Trận “thư hùng” giữa chú gà Ô tía và Bạch nhạn trên là một trong những trận đấu mà tôi không sao quên được trong một lần du hội mùa Xuân. “Võ sĩ” Ô tía có màu lông đen tía, tướng mạo dữ dằn, đùi to, chắc. Còn Bạch nhạn lông trắng, chân vàng mắt xếch, mặt mày thanh tú, nhanh nhẹn.

Vừa xung trận, cả hai đã dùng những miếng đánh sở trường phía đối phương. Bạch nhạn liên tiếp có những cú đấm, những cú song cước vào bả vai, ngực con Ô tía. Không để đối phương bắt nạt, Ô tía đáp trả bằng những đòn mé, đòn hầu dọc khá ác độc. Nó áp sát con Bạch nhạn không cho ra đòn và liên tiếp dùng chân và mỏ đánh tới tấp vào mặt đối thủ. 

Sang hồ hai [thời gian của mỗi hồ thường dài 15 phút, nghỉ giữa hồ là 5 phút - pv], Bạch nhạn chủ động giữ khoảng cách và dùng những miếng song cước sở trường của mình với đôi cựa sắc đá vào ngực đối phương, nhiều pha làm Ô tía ngã dúi dụi.

Bị dính đòn, Ô tía hăng máu, cố áp sát và ra những đòn liên tiếp vào con Bạch nhạn. Lúc ấy, Bạch nhạn chỉ còn nước lo chống đỡ và thi thoảng đánh vài đòn vu vơ theo bản năng. Cái đầu thon và cặp mắt vốn nhanh nhẹn, tinh nhanh là thế mà đến cuối hồ hai đã be bét máu me, húp híp.

Hết hồ, những người chủ gà như những bác sĩ thú y, thoăn thoắt khâu vết rách ở mí mắt. Họ dùng khăn mặt thấm nước lạnh lau, vỗ vào những vết máu, chườm những vết bầm dập trên cổ, đầu “võ sĩ” của mình để giúp chúng thư giãn, giảm đau và tỉnh táo…

Vừa bước vào hồ 3, Bạch nhạn đã lập tức lao tới, xông phi đạp vào ngực làm con Ô tía loạng choạng. Không để đối phương kịp hoàn hồn, Bạch nhạn lại xông tới buông liền ba quả nữa vào ức.

Cuối hồ, Bạch nhạn kết thúc trận đấu bằng những cú song cước, dọc hầu, cựa đâm thái khiến Ô tía chỉ còn nước chạy vòng quanh sới, “xin” thua. Cách nuôi gà chọi

Kỹ nghệ luyện “đấu sĩ”

Khi đám người quanh sới chọi đã vãn, Trần Văn Tuấn, chủ của chú Bạch nhạn mới có thời gian để tiếp chuyện với người khách hiếu kỳ, đang chăm chú nhìn anh đang cầm khăn lạnh, chườm lên mình chú gà chiến thắng.

Tuấn kể, anh sinh ra ở Định Công (Hoàng Mai, Hà Nội). Được thừa hưởng niềm đam mê chọi gà từ người cha. Bởi thế, ngay từ nhỏ đã để ý cách luyện gà chọi.

Theo lời anh, để có được “gà chiến” ưng ý, người chơi phải chọn được giống gà chọi nòi, lông mượt, đầu và đùi to, mắt to, xếch, nhanh nhẹn.

Khi đã chọn được gà con, người chơi còn phải chăm bẵm chúng rất công phu. Những “võ sĩ” tương lai được cho ăn đúng bữa, điều độ. Thông thường, thức ăn của gà là thóc, tuyệt đối không được cho gà chọi ăn cám công nghiệp.

Khi gà trưởng thành, anh Tuấn lại phải lựa ra những chú gà chân phải sạch, có vảy đều, cựa sắc, mỏ cân đối với mặt. Theo anh, gà mỏ nứa thì nhanh, mỏ quặp thì bền sức. Người chơi gà bằng kinh nghiệm cũng phải nhìn mặt gà mà đoán độ lì và thông minh của chúng.

Ông Nhân, một người chơi gà lâu năm ở Hà Trì (Hà Đông) thì cho hay, cái quan trọng nhất đối với một con gà chiến là “nhất khoẻ, nhì tài”. Bởi thế, người chơi phải đặc biệt chăm lo đến “bữa ăn, giấc ngủ” của con gà, theo dõi phân, diều, tiếng gáy… để xem chúng có bị bệnh hay không để chữa trị hoặc loại bỏ.

Sau lần chọn cuối để tìm ra “võ sĩ,” người chơi phải “chạy hơi” cho chúng bằng cách dùng bao da bịt mỏ, quấn chân gà. Công việc này cứ làm 10 ngày 1 lần, để luyện cho gà “có hơi có sức.” 

Bữa ăn của những chú gà nòi này khi huấn luyện cũng được cải thiện. Ngoài thóc, những ông chủ thi thoảng phải móc hầu bao mua sâm, thịt hoặc bổ sung B1 nếu thấy gà mệt mỏi, kém ăn.

Ngoài việc chạy hơi, gà còn phải được “om chườm” cho “ngấu.” Ở công đoạn này, tuần một lần, người chơi thường lấy lá tre, rượu, vỏ cây gạo, ngải cứu, nghệ đun lẫn. Sau khi nước sôi, để ấm rồi dùng khăn mặt thấm nước ấy, chườm đắp vào cơ thể gà để cho gà rắn rỏi và da có độ lì.

Sau 10 tháng kể từ khi mới nở, các chú gà chiến đã có thể thi đấu “giao hữu” bằng cách cho “vần” (đánh tập) ở sới nhà. Đây là cách để chú gà chiến tích luỹ thêm kinh nghiệm trận mạc và cũng là để chọn ra “võ sĩ” xuất sắc nhất đem du đấu.

Ông Nhân cũng buồn buồn cho hay, xưa kia, chọi gà thường được tổ chức vào những ngày hội mùa Xuân. Khi ấy, những lời ca tụng, thán phục các miếng “kê quyền” vốn là “độc chiêu” không thể dạy dỗ trong quá trình luyện tập của loài gà lại râm ran quanh các sới chọi.

Đó là một thú vui dân dã bình dị, một nét đậm trong bản sắc văn hoá đã từ lâu tồn tại trong lễ hội nông nghiệp của làng xã Việt Nam.

Còn bây giờ, người ta có thể gặp chọi gà ở bất cứ đâu. Người chơi, đôi khi cũng không phải bỏ công chăm sóc gà mà chỉ móc ví, trả cho những chú gà chọi chiến với cái giá cao ngất ngưởng. Những chú gà ấy cũng không lâm trận một cách “vô tư” để đem về giải Nhất cho chủ chỉ là bao thuốc, lá cờ ghi nhận như xưa mà, phục vụ cho mục đích cá cược. vỗ hen cho gà chọi

“Tiếc thay, thú chơi thượng võ đang mất dần đi vẻ tao nhã vốn có của nó…,” ông Nhân thở dài./.

gà chọi chiến

Chọi gà... bói lộc đầu năm

Vượt qua nhiều thú vui dân gian khác cùng thời, đá gà tự hoàn thiện và vươn lên thành một môn nghệ thuật không của riêng ai. Tính phổ biến và đại trà đậm nét dân gian của bộ môn nghệ thuật này cho phép đá gà có mặt trên mọi miền đất nước và trở thành thú vui có một vị trí nhất định trong văn hóa người Việt.

Thậm chí, giai đoạn phong kiến, đá gà có được vị trí hoàng kim của mình khi trở thành thú vui xa hoa, ưa chuộng của vua, chúa. Ghi nhận sự việc này, sách "Linh Kê" viết: "Chọi gà xưa kia là thú chơi của các vua quan, hoặc các công tử nhà giàu...".

Những linh kê của “vua gà” Bảy Thảo.

Không như thời buổi kinh tế thị trường với nhịp sống xô bồ, ồ ạt ngày nay, xa xưa, đá gà đi vào đời sống tinh thần người Việt như một tín ngưỡng. Phần lớn, thú vui đá gà được tổ chức vào các dịp lễ, tết, hội hè. Và, sôi nổi nhất vẫn là dịp Tết Nguyên đán. Bắt đầu từ tháng chạp cho đến hết tháng giêng từ trong xóm, ngoài làng đều chơi đá gà.

Tuỳ theo cấp độ, quy mô khác nhau mà phong trào chơi đá gà càng trở nên sôi nổi hay lắng dịu. Nhiều cụ cao niên tại các làng gà nổi tiếng miền Nam cho biết: Người xưa rất quý con gà trống và xem nó như một dũng tướng hội đủ vũ (dáng điệu uy nghi), dũng (sự hăng hái không sợ đối thủ khi xung trận), tín (qua tiếng gáy đúng thời điểm), văn (qua dáng vẻ đường hoàng, sạch đẹp).

Thế nên, người xưa cho rằng, con gà gần với loài rồng với sức mạnh vô song. Vì vậy đá gà vào đầu xuân, dịp tết để thể hiện sức mạnh, xua đuổi vận rủi, cầu mong cuộc sống bình yên. Hiện nay, nhiều địa phương ở các tỉnh miền Nam nước ta vẫn giữ quan niệm đá gà tết để bói lộc đầu năm.

Cũng từ cách hiểu trên, thú vui nuôi và chọi gà đã vươn khắp dải đất hình chữ S. Những ngày giáp tết này, tại những vùng đất nức tiếng về nuôi gà chọi đã nghe tiếng gáy râm ran của những chú gà trống rực rỡ lông cánh mướt như nhung lững thững, oai vệ bước trước hiên nhà.

Như đã thành lệ, một thú vui mang hơi hướng của tín ngưỡng, những ngày này, người dân phía Nam vẫn thường có lệ đá gà dịp tết để vui xuân, bói lộc. Theo đó, đầu năm gà làng mình, xã mình thắng là có lộc, làm ăn sẽ phát đạt. Gà thắng độ được thưởng tiền, thưởng cờ, giấy khen của ban tổ chức.

Ở nhiều tỉnh miền Tây Nam Bộ, các gia đình cũng thường tổ chức các cuộc so tài cao thấp giữa gà của những lò luyện khác nhau. Tại những lò luyện này, ngày tết, người ta quên đi sự hơn thua, tiền bạc mà cố công thể hiện nghệ thuật chơi gà chọi của mình.

Ở đó, người xem được thưởng thức những linh kê như những dũng tướng, với những miếng đánh ngoạn mục hòa cùng không khí thượng võ. Đó cũng là dịp các kỳ nhân bật mí những tuyệt kỹ thần dưỡng linh kê của mình.

Bí quyết của những "thần" dưỡng linh kê

Ở các tỉnh miền Tây nổi lên gà An Giang, gà Long An, gà Chợ Lách (Bến Tre), gà Cao Lãnh (Đồng Tháp),... Những địa danh này đã đi vào huyền thoại bởi sản sinh ra những giống gà không chỉ đẹp mà còn cho những miếng đánh đẹp, lạ mắt. Thế nhưng, không phải ai chơi gà cũng thành công, không phải ai vần gà cũng thành danh thành tiếng.

Khẳng định nhận định này, tay luyện gà tre huyền thoại Ba Cồ (Châu Bô, Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, Bến Tre) từng nói: "Chơi gà, luyện gà cũng như nhìn tướng, luyện tướng. Không hiểu được tướng thì không nhìn ra cái dũng, cái văn của tướng và cũng không có cách biến tướng đó thành một tướng văn vũ toàn tài".

Theo đó, huyền thoại Ba Cồ, người từng được xứ dừa biết đến như một tay luyện gà vang khắp Nam kỳ lục tỉnh, người từng khiến tướng "râu kẽm" Nguyễn Cao Kỳ phải "đánh" trực thăng xuống rước gà về đá rất chú trọng đến việc xem xét ngoại hình con gà. Đến nay, kinh nghiệm chọn gà như: Tướng gà đẹp, lông đều, chân vuông, mặt nhỏ, mắt tinh anh,... vẫn được lớp sau nghiêm chỉnh noi theo.

Hơn thế,  khi có được gà tốt, Ba Cồ cũng nhất nhất theo nguyên tắc lúc đổ ra bầy đúng bổn phải là toàn gà khét hoặc ô, chân xanh vuông không chọn màu lông, kiểu chân khác. Không chỉ thế, để có được nòi gà hay, huyền thoại Ba Cồ cũng đặc biệt chú ý đến "bạn đời" của những dũng tướng linh kê. Với ông, muốn có gà trống tốt, mái cũng phải hung, lông đều, mặt râu, tư thế đứng hình giọt mưa thì khi đổ bầy mới có nòi hay.

Tuy nhiên, cách huấn luyện của huyền thoại Ba Cồ thì ít ai được bật mí, sánh bằng. Duy chỉ có "Vua gà" Bảy Thảo là người được các tín đồ linh kê nể trọng và tạm xếp ngang với huyền thoại Ba Cồ. Từng là một tay gà quần thảo, làm điêu đứng các trường gà khắp các tỉnh miền Tây Nam Bộ, "Vua gà" Mai Hồng Thảo hay giới trong nghề vẫn thường gọi thân thuộc Bảy Thảo như một lò luyện gà chuyên nghiệp, có thương hiệu.

Trước khi trở thành "Vua gà", Bảy Thảo cũng từng theo cha lăn lội trên các trường gà. Tuy nhiên, may mắn hơn người, Bảy Thảo thắng nhiều hơn thua. Cái  may mắn trên được "Vua gà" tiết lộ: "Ngoài cách chọn gà, dưỡng gà như những kinh nghiệm của dân gian, tôi còn được thừa hưởng những tinh túy trong môn này từ cha. Một trong số những tuyệt kỹ đó là cách luyện cho con gà có độ gan lỳ, thần thái hơn người. Để làm được như vậy đòi hỏi người chơi phải thực sự dụng công và công phu. Nhiều khi phải có những bí quyết gia truyền bí mật".

Theo kinh nghiệm của những bậc tiền bối, cao thủ đá gà, để gà có một "chiến tướng" dũng mãnh, mỗi ngày các "thần" dưỡng linh kê phải được các huấn luyện viên huấn luyện ròng rã từ lúc mới biết gáy. Và mỗi huấn luyện viên có những triết lý riêng, phương  pháp, tuyệt kỹ riêng. Nếu như Ba Cồ chú ý đến tướng, luyện thần thái cho chiến tướng thì "Vua gà" Bảy Thảo luôn tìm cách thao luyện gà trong những cuộc chiến mang tính tập huấn.

Tuy nhiên, phần lớn các huấn luyện viên đều gặp nhau trong việc sử dụng những phương thuốc gia truyền trong khi tập luyện để các linh kê trở nên mình đồng da sắt trước đối thủ. Các phương thuốc trên ngoài phương pháp được sử dụng đại trà như dùng rượu ngâm thuốc tẩm nhiều lần lên da linh kê ở những thời điểm nhất định thì còn lại đều thuộc vào hàng bí truyền.

"Mỗi tay gà để thành danh ngoài dựa trên những phương pháp chăm sóc, huấn luyện cơ bản đều có những phương thuốc bí truyền để tăng sinh lực, sức chịu đòn, độ gan lỳ cho gà của mình", anh Nguyễn Văn Vô, một tay cò gà chuyên nghiệp khẳng định.

Hiện nay, nhiều tỉnh miền Tây Nam Bộ vẫn duy trì được thú vui tổ chức đá gà dịp tết để bói lộc đầu năm thay cho cách bói bánh, bói hoa ngày tết. Đó cũng là dịp cho các tay gà chuyên nghiệp phô diễn nghệ thuật huấn luyện linh kê nhiều năm ròng chờ xuân bói lộc của mình.